Werkgroepen
Werkgroep 1 vrijdagavond
Natuurkunde in actie, met toepassing VR-game (traagheid ervaren in de ruimte)¶
Jan van Riswick | RU Nijmegen
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_2910-WG01.JPG
IMG_2914-WG01.JPG
IMG_2916-WG01.JPG
IMG_2918-WG01.JPG
Deelnemers zullen aan den lijve ervaren hoe concepten op een alternatieve, actieve en creatieve manier behandeld kunnen worden. De werkvormen zijn direct toepasbaar in de les. Enthousiaste leerlingen (en docenten) willen vaak meer. Dat kan: veel concepten kunnen we ervaren en vandaaruit (beter) begrijpen en onthouden, zoals kracht (en optellen), wetten van Newton, arbeid, energie-omzetting, impuls, middelpuntzoekende kracht, gewicht, van positie naar snelheid en versnelling (en omgekeerd), draaimoment, schijngestalten van de maan, stroom, spanning, trillen en golven, interferentie, breking, weerkaatsing, temperatuur, faseovergangen en nog veel meer! En als ‘uitsmijter’: hockeyen in de ruimte met VR-bril voor de ‘ultieme traagheidservaring’ en het ontwikkelen van het kracht-concept!
Werkgroep 2 vrijdagavond
Dual coding is een leerverdubbelaar¶
Mirjam Venneker, Anne Hazenberg en Theo van Dijk | Hogeschool NHL Stenden en Hogeschool Rotterdam
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_2922-WG02.JPG
IMG_2924-WG02.JPG
IMG_2926-WG02.JPG
Het thema van deze WND-conferentie is model-leren. In deze werkgroep gaan we werken met een werkgeheugenmodel; dual coding.
Leerlingen slaan informatie die zowel via woorden als beelden wordt aangeboden gemakkelijker op dan wanneer alleen woorden worden gebruikt. De visuele en verbale werkruimten in je werkgeheugen staan namelijk in verbinding met elkaar.
In deze werkgroep bespreken we kort het werkgeheugenmodel, laten je de effecten van dual coding ervaren en gaan aan de slag met toepassingen ervan voor je les.
Werkgroep 4 vrijdagavond, zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Sterrenhemel Live! -- Ontdek het veranderlijke heelal met echte data in het NOVA Mobiel Planetarium¶
Joris Hanse, Joanna Holt en Dennis Vaendel | Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie
Karakter: planetariumvoorstelling
Niveau: bovenbouw havo/vwo (onderdelen van Sterrenhemel Live! kunnen ook aangepast worden voor andere niveaus)
IMG_3207-WG04.JPG
IMG_3308-WG04.JPG
20231215_194036.jpg
Het project Sterrenhemel Live! brengt semi-live data van de
Nederlandse telescopen MeerLICHT (http://
Het project kent twee onderdelen:
Een uitbreiding van het huidige NOVA Mobiel Planetarium-project waarin leerlingen geïnspireerd worden en ontdekken hoe sterrenkundigen de veranderlijke sterrenhemel onderzoeken (Werkgroep 4: Sterrenhemel Live! -- Ontdek het veranderlijke heelal met echte data in het NOVA Mobiel Planetarium).
Een innovatief lespakket waarin bovenbouwleerlingen curriculum-concepten gerelateerd aan het project modelleren in de interactieve software DynaLearn (zie hieronder werkgroep 5: Sterrenhemel Live! -- Leren over sterren met interactieve systeemdiagrammen).
Het project Sterrenhemel Live! is een samenwerking tussen sterrenkundigen en sterrenkunde-educatie en -outreach professionals van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) en Radboud Universiteit en onderzoekers van het Lectoraat Didactiek van de Bètavakken van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Natuurkundedocenten zijn ook betrokken vanaf het begin van het project. De Sterrenhemel Live! planetariumvoorstellingen kunnen gekozen worden bij een aanvraag voor het NOVA Mobiel Planetarium en de lesactiviteiten zijn nu beschikbaar via DynaLearn (www.dynalearn.nl). Zowel de planetariumvoorstelling als de lesactiviteiten zijn nu beschikbaar.
De Tarantulanevel gezien door Meer- LICHT, geprojecteerd in de NOVA-koepel
Het project Sterrenhemel Live! brengt semi-live data van de Nederlandse telescopen MeerLICHT en BlackGEM naar de klas toe in het NOVA Mobiel Planetarium. Het leergesprek over het veranderlijke universum begint met recente beelden van de telescopen -- waardoor veranderen sommige ‘sterren’ van positie of helderheid? Leerlingen worden daarna begeleid door het sterrenkundig proces met nieuw, speciaal ontwikkelde content toegespitst op de onderwerpen die ook behandeld worden in de bovenbouw in de modules ‘astrofysica’ en ‘gravitatie’. Ervaar het zelf in de werkgroep. Wij horen ook graag je mening over de nieuwe content.
Werkgroep 9 vrijdagavond en zaterdagmorgen
Showdefysica3 - Natuurkunde laat je zien¶
Ineke Frederik, Wim Sonneveld, Ed van den Berg, Peter Dekkers, Karel Langendonck, Freek Pols, Wouter Spaan, Kirsten Stadermann en Norbert van Veen | NVON
Karakter: presentatie
Niveau: alle niveaus
IMG_2798-WG09.JPG
IMG_2799-WG09.JPG
IMG_2801-WG09.JPG
IMG_2802-WG09.JPG
IMG_2803-WG09.JPG
IMG_3076-WG09.JPG
IMG_3077-WG09.JPG
IMG_3078-WG09.JPG
IMG_3083-WG09.JPG
IMG_3084-WG09.JPG
IMG_3086-WG09.JPG
IMG_3088-WG09.JPG
Demonstreren is leuk. Een show maken, een voorspelling laten doen en vooral je leerlingen prikkelen actief mee te denken. Demonstreren van natuurkundige verschijnselen is verrassend, inspirerend, leuk en leerzaam.
Demonstraties bieden zoveel mooie mogelijkheden dat we er eigenlijk in iedere natuurkundeles tenminste één zouden moeten doen!
Showdefysica3 beschrijft ruim 80 demonstraties en hun didactiek en staat ook nog eens boordevol suggesties om:
een theatrale draai aan je demonstratie te geven
te zorgen dat jijzelf én je leerlingen genieten van een onvergetelijke demonstratie
het leereffect van de demonstratie zo groot mogelijk te maken
leerlingen te betrekken bij de demonstraties door hen bijvoorbeeld metingen met hun telefoon te laten verrichten
In de werkgroep krijg je een beeld van het zojuist verschenen boek uit de NVON reeks.
Werkgroep 10 -- VERVALLEN! vrijdagavond
Genieten van de sterrenhemel -- met de klas!¶
Rob Walrecht | Rob Walrecht Productions
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
Iedereen die op een mooie, heldere avond de sterrenhemel ziet is onder de indruk. Welke ster is dat? Welke sterrenbeelden zie je? Zie ik ‘mijn’ sterrenbeeld?
Daarvoor is er de planisfeer, een handig instrument dat in te stellen is op de datum en tijd dat je wilt sterrenkijken, en dan die sterrenhemel overzichtelijk toont. Hij is ook erg geschikt voor gebruik in de klas, ook omdat het helpt de driedimensionale ruimte om ons heen te begrijpen.
Maar ... hoe gebruik je de planisfeer en wat kun je ermee op school? En hoe leer je de leerlingen dan ruimtelijk te denken?
In onze cursus sterrenkunde voor docenten, ‘Leer het heelal begrijpen’, speelt de planisfeer natuurlijk een belangrijke rol. Een cursus sterrenkunde kan niet zonder uitleg van de sterrenhemel! De planisfeer kan ook de belangrijkste bewegingen aan de sterrenhemel illustreren: de dagelijkse beweging (aardrotatie), de jaarlijkse beweging van de aarde om de zon, de seizoenen, de hemelcoördinaten (vergelijkbaar met lengte en breedte op Aarde), de tijd die we gebruiken en veel meer.
De lessen over de sterrenhemel en hemelmechanica zijn interactief, met sets erg leerzame én leuke Vragen en Opdrachten. ‘Terloops’ leer je ook nog een aantal belangrijke sterren en sterrenbeelden herkennen.
Op 15 december kun je ervaren hoe dat werkt. We kunnen natuurlijk maar een deel ervan doen, maar als het goed is weet je na afloop al veel meer over de sterrenhemel en hoe de planisfeer is te gebruiken in je lessen!
Werkgroep 13 vrijdagavond
Conceptueel modelleren -- Foto-elektrisch effect¶
Tessa Hoogma, Bert Bredeweg en Marco Kragten | Hogeschool van Amsterdam
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
fig (1).JPG
fig (2).JPG
fig (3).JPG
fig (4).JPG
fig (5).JPG
Met behulp van Dynalearn (https://
In deze werkgroep bespreken we kort de achtergrond van het project. Vervolgens ga je als deelnemer zelf aan de slag met een conceptueel model van het foto-elektrisch effect. Aan het eind bespreken we de ervaringen.
NB: Bij deze werkgroep is het handig als je zelf een laptop meeneemt.
Werkgroep 17 vrijdagavond en zaterdagmiddag
Quantum Ready: lesmateriaal en experimenten voor havo en vwo¶
Rutger Ockhorst en Lodewijk Koopman | TU Delft
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
WND Quantum Ready 2023 (1).pptx
IMG_2866-WG17.JPG
IMG_2868-WG17.JPG
IMG_2869-WG17.JPG
IMG_2870-WG17.JPG
IMG_3375-WG17.JPG
IMG_3376-WG17.JPG
IMG_3379-WG17.JPG
Quantumwereld is een vast onderwerp in het vwo-curriculum dat meestal aan het einde van de zesde klas wordt behandeld. Maar waarom zouden quantumconcepten niet ook in andere lagen van de middelbare school een rol kunnen spelen? Want quantum is overal om ons heen, zichtbaar en toepasbaar in het dagelijks leven. Op dit moment werken we daarom aan een NLT-module die quantummechanica, technologie en biologie met elkaar verbindt. De module gaat uit van toepassingen en biologische contexten om quantumconcepten te introduceren, inclusief hands-on leerlingactiviteiten. Deze activiteiten kunnen ook in de reguliere natuurkundelessen worden ingezet wanneer je het vak NLT niet geeft.
Daarnaast bouwen we een quantumlab voor scholieren bij het Science Center van de TU Delft zodat leerlingen kunnen experimenteren met quantum- en nanotechnologie, bijvoorbeeld voor hun profielwerkstuk. Ook dit quantumlab richt zich op zowel havo- als vwo-leerlingen. We doen niet te moeilijk over de vraag ‘is het wel echt quantum?’. Ons doel is leerlingen kennis te laten maken met quantumverschijnselen zodat ze Quantum Ready zijn.
Tijdens de werkgroep presenteren we de eerste hoofdstukken van de NLT-module en is er ruim de tijd om kennis te maken met een aantal van de experimenten die we voor het voortgezet onderwijs beschikbaar willen maken.
NB: Voor een aantal activiteiten is het handig als u een eigen laptop meeneemt maar niet noodzakelijk.
Werkgroep 18 vrijdagavond en zaterdagmiddag
Modeldidactiek: activiteiten voor in uw eigen les¶
Onne Slooten, Cathy Baars, Anita Tol en Ed van den Berg | Betapartners
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
Flyer Modeldidactiek dec 23 achterkant.jpg
Flyer Modeldidactiek dec 23 voorkant.jpg
Modeldidactiek werkgroep wnd 2023.pptx
IMG_2963-WG18.JPG
IMG_2966-WG18.JPG
IMG_2967-WG18.JPG
IMG_2968-WG18.JPG
IMG_2969-WG18.JPG
IMG_3472-WG18.JPG
IMG_3474-WG18.JPG
Modeldidactiek is gebaseerd op het Amerikaanse Modeling Instruction ™ waarin het curriculum is opgedeeld in een beperkt aantal fysische modellen. Leerlingen leren deze modellen door activiteiten en experimenten en door hun resultaten, interpretaties en conclusies te uiten via whiteboards en in kringgesprekken. Dat is heel inspirerend en genereert veel fysisch redeneren, maar het is voor de docent ook een behoorlijke uitdaging. Er kunnen veel verschillende ideeën bestaan die leerlingen met veel overtuiging kunnen beargumenteren, maar die desondanks niet kloppen. Of leerlingen kunnen juist heel huiverig zijn om hun ideeën voor het voetlicht te brengen, waardoor het stil blijft.
Wat helpt is goed uitgedacht lesmateriaal. De ontwikkelgroep van de PLG Modeldidactiek is aan de slag gegaan met het Amerikaanse materiaal en heeft dit aangepast tot Nederlandse versies. Tijdens deze werkgroep kunt u zelf ervaren hoe een Modeldidactiek les werkt, door zelf even de ‘leerling pet’ op te zetten en de activiteiten zelf te doen. Ook geven wij een overzicht van het materiaal dat beschikbaar is. Deze werkgroep sluit goed aan bij de parallellezing ‘Modeldidactiek: leerlingen in discussie’, maar kan ook prima afzonderlijk gevolgd worden.
Werkgroep 24 vrijdagavond en zaterdagmiddag
Een spel als model: ontwerp je eigen kaartspel voor in de les¶
Serafine Beugelink en Garmt de Vries-Uiterweerd | Elementary Games en Christelijk Lyceum Zeist
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
IMG_2904-WG24.JPG
IMG_2906-WG24.JPG
IMG_2907-WG24.JPG
IMG_2908-WG24.JPG
IMG_3416-WG24.JPG
IMG_3417-WG24.JPG
IMG_3418-WG24.JPG
Wie heeft er zin in een potje Trimemory, Stroomkring of Elementary?
Af en toe een kaartspelletje spelen is een welkome afwisseling in de les. Even weg uit het boek, weg van het beeldscherm -- in een groepje rond de tafel met een set kaarten in hun handen raken leerlingen enthousiast en betrokken (en ze leren er ook nog iets van). Een kaartspel is eenvoudig in te zetten: je pakt het zo uit de kast en de leerlingen kunnen zonder verdere voorbereiding beginnen. Het mooie is dat veel natuurkundige onderwerpen prima in spelvorm te verpakken zijn. Materiaal en spelregels dienen daarbij als model voor de fysische werkelijkheid. Een nuttige en laagdrempelige lesactiviteit dus!
Hoe kom je nu aan een spel dat aansluit bij het onderwerp dat je behandelt? Precies daarmee gaan we in deze werkgroep aan de slag. In een korte inleiding delen de werkgroepleiders hun ervaringen met het ontwerpen van een spel, daarna ga je zelf aan het werk. Papier, scharen, stiften en een beetje creativiteit, veel meer is er niet nodig om van idee tot prototype te komen. Natuurlijk gaan we de spellen ook testen.
Volg deze werkgroep, en wie weet storten jouw leerlingen zich binnenkort op het Metrisch toepen of Formulepoker!
Werkgroep 26 vrijdagavond
‘Moord’ of ‘Ongeluk’ -- Modelleren als middel, niet als doel¶
Kars Verbeek | Radboud Docenten Academie & Kandinsky college Nijmegen
Karakter: ‘actief modellerende’ werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Crime
Model Crime Scene WND_werkend_model.cmr7
Model Crime Scene.cmr7
Modelleer
IMG_2937-WG26.JPG
IMG_2940-WG26.JPG
IMG_2941-WG26.JPG
In deze werkgroep gaan deelnemers in tweetallen actief aan de slag met een forensische casus. Het doel is om verschillende scenario’s zoals ‘poging tot moord’ of ‘ongeluk’ te onderbouwen of uit te sluiten. Door bewijsmateriaal goed te bekijken en te modelleren in een forensisch model kunnen beargumenteerde keuzes worden gemaakt. Aan het einde van de werkgroep volgt een rechtszaak waarin deelnemers een jury vormen en het eindoordeel bepalen: ‘moord’ of ‘ongeluk’. Tenslotte wordt besproken hoe deze werkvorm in de klas kan worden ingezet, welke moeilijkheden en misconcepten rondom werken met modellen zichtbaar worden bij leerlingen en welke uitdagingen er zijn voor de docent.
NB: Neem een opgeladen laptop met Coach mee naar de werkgroep.
Werkgroep 28 vrijdagavond en zaterdagmorgen
Denk mee over de nieuwe examenprogramma’s¶
Wilfred van Elsäcker, Wichard Oosterman, Maarten Pieters en Pieter Smeets | NNV en NVON
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: vmbo en bovenbouw havo/vwo
WND verslag actualisatie examenprogramma v1_0.pptx
IMG_2773-WG28.JPG
IMG_2774-WG28.JPG
IMG_2776-WG28.JPG
IMG_2778-WG28.JPG
IMG_3053-WG28.JPG
IMG_3054-WG28.JPG
In deze werkgroep praten we je bij over de conceptexamenprogramma’s natuurkunde en willen we een gesprek voeren en reacties verzamelen. NNV en NVON zullen namens de vakverenigingen reageren op de conceptexamenprogramma’s. Daarom wordt deze werkgroep geleid door vertegenwoordigers van NVON en NNV.
Ergens tussen 2025 en 2030 zul je met een nieuw examenprogramma gaan werken: nieuwe eindtermen en syllabusspecificaties en dus ook veranderingen in de examenopgaven, je lessen, je boek. Voor havo/vwo zullen de veranderingen waarschijnlijk beperkt zijn, maar voor het vmbo, waar het huidige examenprogramma al 25 jaar oud is, zal er meer veranderen. Vorig schooljaar heeft de Vakvernieuwingscommissie Natuurwetenschappelijke vakken een raamwerk en enkele voorbeeld-eindtermen ontworpen voor de nieuwe programma’s. Hierop is door veel vakverenigingen, waaronder NVON en NNV, commentaar geleverd. Op 1 december zal de vernieuwingscommissie ons als verenigingen een volledige set concept-eindtermen toesturen, met het verzoek om commentaar en suggesties bij een aantal belangrijke vragen. We willen deze WND-werkgroep gebruiken om de voorstellen te tonen en met elkaar een gesprek aan te gaan, gestuurd door de vragen die de vakvernieuwingscommissie stelt. De onderwijscommissies van NNV en NVON zullen de reacties van de WND-werkgroep bundelen met reacties van andere leden, in een antwoord van NNV en één van NVON. De vernieuwingscommissie zal de gecombineerde reacties van de organisaties voor bètavakken gebruiken in haar laatste ontwerpronde, die komend voorjaar zal plaatsvinden.
Deze actualisatie van examenprogramma’s wordt in opdracht van het ministerie van OCW en onder regie van SLO uitgevoerd door een vakvernieuwingscommissie, bestaande uit leraren, vakinhoudelijk experts en curriculumexperts. Erik Woldhuis, die als SLO-curriculumexpert natuurkunde deelneemt in de commissie voor natuurwetenschappelijke vakken, is bij deze WND-werkgroep beschikbaar om het proces en de discussies in de commissie waar nodig toe te lichten. Meer informatie op:
https://
https://
https://
Werkgroep 29 vrijdagavond
Modelleren: van VO naar HBO Technische Natuurkunde¶
Saskia van Asselt, Derek Land, Sanne Smit, Stefan van Ekeren, Bas Kluft, Else van Wageningen, Kristel Verhofstadt en Joris Ligthart | diverse opleidingen Technische Natuurkunde
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo en doorstroom naar HBO
IMG_2822-WG29.JPG
IMG_2823-WG29.JPG
IMG_2826-WG29.JPG
Leerlingen die enthousiast zijn over natuurkunde, dat is natuurlijk geweldig! Wil je hen stimuleren om hier iets mee te gaan doen in een vervolgopleiding, maar weet je niet precies wat de mogelijkheden zijn? In deze werkgroep word je kort geïnformeerd over de vier opleidingen HBO Technische Natuurkunde die Nederland rijk is. We vertellen over wat de bachelor opleiding Technische Natuurkunde inhoudt en wat het verschil is met de bachelor opleiding op WO niveau. Vervolgens ga je zelf aan de slag met het maken van een model en het uitvoeren van een bijbehorend experiment, wat je direct zou kunnen toepassen op een 5 HAVO of VWO klas. Aan de hand van deze opdracht wordt toegelicht welke rol modelleren binnen de opleidingen HBO Technische Natuurkunde heeft.
De werkgroep wordt verzorgd door docenten van de opleiding Technische Natuurkunde van De Haagse Hogeschool, Fontys, Saxion en de Hogeschool van Amsterdam.
NB: Vergeet je laptop niet!
Werkgroep 31 vrijdagavond
Snel formatief handelen met diagnostische vragen¶
Jelle Brill en Sofie Faes | NVON
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
wnd 2023.pptx
IMG_2873-WG31.JPG
IMG_2875-WG31.JPG
IMG_2876-WG31.JPG
IMG_2877-WG31.JPG
Als docent kun je betere beslissingen maken als je weet wat er in de hoofden van leerlingen gebeurt. Met een diagnostische vraag kun je veelvoorkomende misvattingen snel zichtbaar maken. Als de leerling of docent er vervolgens een actie aan verbindt is het een manier om makkelijk formatief te handelen in de les.
Tijdens deze interactieve lezing ervaar je zelf hoe het is om diagnostische vragen te beantwoorden en als docent te gebruiken. Het wordt duidelijk hoe je de vragen kunt gebruiken om snel formatief te handelen zonder administratie. Vervolgens ga je met collega’s aan de slag om samen nieuwe vragen te ontwikkelen. We bieden een werkvorm aan die je ook in je eigen vakgroep kunt inzetten.
De NVON wil goede diagnostische vragen beschikbaar maken voor elke docent en is daarom bezig een kennisbank met goede vragen te ontwikkelen. Je krijgt tijdens deze werkgroep inzicht in de diagnostische vragen die al ontwikkeld zijn. Je gaat na deze werkgroep naar huis met een effectieve werkvorm om het leren verder te helpen, een vraag die bij jouw leerlingen past en een werkvorm om er in je vakgroep actief mee aan de slag te gaan.
Info over het project:
www
NB: Het is handig een device bij je te hebben.
Werkgroep 32 vrijdagavond en zaterdagmorgen
Model-leren begint met een experiment¶
David Fokkema en Annelies Vlaar | VU
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_2929-WG32.JPG
IMG_2931-WG32.JPG
IMG_2932-WG32.JPG
IMG_3200-WG32.JPG
IMG_3202-WG32.JPG
IMG_3203-WG32.JPG
IMG_3205-WG32.JPG
Je denkt te begrijpen hoe de natuur in elkaar zit en schrijft dat op: hoera, een model. Als je het heel goed begrijpt kun je het model vangen in een vergelijking, een formule. Maar klopt je model wel? Daarvoor is maar één test mogelijk: het experiment. Het grootste deel van ons onderwijs richt zich echter op theorie: we vertellen leerlingen ‘hoe het zit’ en ze leren om de relevante getallen uit opgaves te halen en dan de formules uit Binas in te vullen. Leerlingen krijgen aangeleerd om tijdens een experiment iets te variëren; de lengte van een slinger bijvoorbeeld. Maar veel snappen niet goed waarom en vaak hebben ze de neiging om voor tien meetpunten ook tien keer de formule in te vullen en zo tien antwoorden te krijgen. Moet je die dan middelen? En is de formule wel geldig in de gegeven situatie, is deze niet te veel versimpeld, welke aannames zijn gedaan om tot deze formule te komen? De meetpunten en het model zullen zelden exact overlappen wat ruimte biedt aan leerlingen om dieper na te denken over de praktische betekenis van de gebruikte natuurkunde.
Tijdens deze werkgroep bespreken we hoe je leerlingen duidelijk maakt waarom we tijdens metingen één grootheid variëren. We visualiseren de meetgegevens en vergelijken dit met een model. Met een intuïtieve gebruikersinterface zien we hoe het model verandert als we fysische parameters aanpassen. Dat kan in sprongen, maar ook heel mooi geleidelijk. Leerlingen krijgen gevoel voor wat een model is, hoe je kunt zien of je model overeenkomt met de werkelijkheid, en hoe je je model kunt uitbreiden of aanpassen als dat nog niet zo is. Voor deze werkgroep maken we gebruik van Tailor, ontwikkeld aan de Vrije Universiteit voor het gebruik tijdens natuurkundepractica in het voortgezet en hoger onderwijs. Als je wilt kun je het voor aanvang van de werkgroep al installeren op je eigen laptop door https://
Werkgroep 33 vrijdagavond
Leerling- en docentbetrokkenheid vergroten met eigenfrequentie¶
Simon de Groot | Peellandcollege Deurne
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
IMG_2781-WG33.JPG
IMG_2784-WG33.JPG
Wij willen via deze werkgroep onze zelfontwikkelde modules presenteren, docenten enthousiast maken om deze modules te gebruiken of om als coauteur te helpen de modules te verbeteren.
Al jaren maken we onder de naam eigenfrequentie gebruik van zelfontworpen modules voor boven- en onderbouwbouw HAVO en VWO. Door het toepassen van kenmerken van onderzoekend leren krijgen leerlingen een groter eigenaarschap over de lesstof en ontstaat een prettige dynamiek in onze lessen.
Eén van de uitgangspunten bij het ontwikkelen is steeds geweest: wat de leerling zelf kan doet de leerling zelf. Een gevolg is dat er minder frontaal wordt lesgegeven bij het gebruik van een module.
Alle extra materialen zijn verwerkt in een eigenfrequentiemodule. Dus een incidenteel werkblad, oefenblad of practicumblad gebruiken we niet meer. Ook verwijzing naar filmpjes, afbeeldingen, tools en applets; alles verloopt via de module.
De eigenfrequentiemodules zijn methode-onafhankelijk opgesteld, vrij van rechten en gratis beschikbaar in zowel pdf als in word format zodat gemakkelijk aangepast kan worden naar de eigen situatie. Omdat de methode modulair is kan naar wens slechts een paragraaf, een heel hoofdstuk of meerdere hoofdstukken gebruikt worden.
In de werkgroep is aandacht voor de ontwerpprincipes en presenteren we de modules zelf. Verder zal er ruimte zijn voor discussie over deze manier van lesgeven. We zijn op zoek naar docenten die de modules willen gebruiken en we zoeken coauteurs. Door deze werkgroep hopen we in contact te komen met geïnteresseerde collega’s. Meer informatie over het project op www
Werkgroep 40 vrijdagavond
Alles is blackbox¶
Enno van der Laan | Rijksuniversiteit Groningen, Natuurkunde Olympiade
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
20231215_194040.jpg
20231215_194044.jpg
20231215_194047.jpg
20231215_194051.jpg
20231215_194058.jpg
IMG_2840-WG40.JPG
IMG_2841-WG40.JPG
IMG_2842-WG40.JPG
Een model kan voorspellen wat de output is bij een bepaalde input of kan verklaren waarom de output is zoals die is. Toch is heel vaak niet bekend waar het model uit bestaat: het is een blackbox.
Echter, door metingen te doen aan een blackbox kun je eigenschappen van die blackbox vinden. En kun je er wellicht achter komen wat het ‘model’ in de blackbox is.
Bij de eindronde van de Natuurkunde Olympiade zijn er in de afgelopen jaren verschillende (elektrische) blackboxjes gebruikt (als deel) voor de praktische toetsing. Deze zijn prima te gebruiken om leerlingen te leren onderzoeken, om er achter te komen wat het ‘model’ in de blackbox is.
Kennis, vaardigheid maar ook creativiteit zijn nodig om de blackbox te ‘kraken’. Veelal een echte uitdaging.
Tijdens de werkgroep liggen acht verschillende blackboxes klaar om onderzocht te worden. Direct aan de slag! Alleen of samen met een collega!
Werkgroep 41 vrijdagavond
Proefprikkels en ‘Zie je de touwtjes?’¶
Ruud Brouwer en Kim Blankendaal | STEVIN natuurkunde
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_2788-WG41.JPG
IMG_2791-WG41.JPG
IMG_2792-WG41.JPG
IMG_2794-WG41.JPG
Uit de proeven van STEVIN en de bundels Proefprikkels/Smaakmakers is een mooie voorstelling ontstaan die we op verzoek opvoeren in het land: ‘Zie je de touwtjes?’ Deze voorstelling doen wij (Kim en Ruud) graag aan jullie voor.
We laten ook zien dat STEVIN een natuurkundeboek is dat minimaal drie jaar meegaat. Het bevat de leerstof voor 4 en 5 havo of 4, 5 én 6 vwo in één boek en dus geen jaarlijks papier (verkwistend) weggooi-flex-boek. De inhoud van STEVIN voldoet aan de syllabus natuurkunde 2024. Antwoorden, werkbladen en extra oefenopgaven zijn gratis.
Werkgroep 42 vrijdagavond, zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Natuurkunde op volle toeren!¶
Karel Langendonck | Fontys Lerarenopleiding Tilburg
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_2885-WG42.JPG
IMG_2887-WG42.JPG
IMG_2888-WG42.JPG
IMG_2890-WG42.JPG
IMG_2891-WG42.JPG
IMG_3395-WG42.JPG
IMG_3396-WG42.JPG
IMG_3398-WG42.JPG
IMG_3399-WG42.JPG
IMG_3400-WG42.JPG
IMG_3401-WG42.JPG
IMG_3166-WG42.JPG
IMG_3167-WG42.JPG
IMG_3168-WG42.JPG
IMG_3170-WG42.JPG
IMG_3172-WG42.JPG
Dat beeld van de tergend langzaam zakkende naald die zich positioneert in de groef waarna, na wat aanvankelijk gekraak, het genot kan beginnen! Misschien herkenbaar?
Het uitbrengen van muziek op vinyl en het draaien van platen is weer helemaal van deze tijd. De ouderwetse platenspeler wordt door velen weer uit het stof gehaald en laat dit apparaat nou twee eenvoudige kenmerken hebben: het draait rond en er komt geluid uit. En dat heeft dus alles met natuurkunde te maken!
In deze werkgroep onderzoeken we toepassingen die een platenspeler kan hebben in de natuurkundeles en voor welke fysische principes het apparaat model zou kunnen staan. Daarbij passeert een aantal mogelijke experimenten, demonstraties en vakdidactische overwegingen de revue en wordt u vooral ook zelf aan het werk gezet met een platenspeler. U verlaat de werkgroep wellicht wat duizelig, maar hopelijk wel geïnspireerd.
Werkgroep 43 vrijdagavond en zaterdagmiddag
Quantum in je huiskamer¶
Kees Hooyman | St Bonifatiuscollege, Utrecht
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
WND 2023 - Quantum in je huiskamer.pptx
IMG_2807-WG43.JPG
IMG_2808-WG43.JPG
IMG_2809-WG43.JPG
IMG_3336-WG43.JPG
IMG_3337-WG43.JPG
IMG_3338-WG43.JPG
Het concept band gap bij halfgeleiders is een nieuw onderdeel van het domein Quantumwereld. Het gaat met name over toepassingen bij elektrische componenten zoals een zonnecel. Daarmee komen ook andere concrete toepassingen in beeld die Quantum een plek geven in de ‘echte’ wereld. Zo worden Quantum Dots (Nobelprijs scheikunde 2023) toegepast in moderne beeldschermen. Daarmee komt Quantum de huiskamer binnen. De werking van Quantum Dots is gebaseerd op de eigenschappen van halfgeleiders. De band gap van deze kleine korrels neemt toe naarmate de afmetingen van de korrels kleiner zijn. De korrels absorberen blauw of violet licht, en zenden vervolgens rood, oranje, geel of groen licht uit. Met de Qled technologie blijkt het mogelijk om beeldschermen te maken met verbluffende kleurweergave, hoge helderheid en spectaculair contrast. Deze toepassing van eigenschappen van halfgeleiders heeft een mooie plek gekregen in de methode Newton, naast andere toepassingen zoals de zonnecel, LED, NTC en LDR.
In deze werkgroep laten we zien hoe het hoofdstuk Quantumwereld is opgebouwd in de nieuwe editie van Newton. Wat is er verdwenen? Wat is nieuw? En wat zijn de andere aanpassingen? Daarnaast laten we zien hoe de digitale omgeving bij Newton de leerlingen helpt om het quantumgedrag van fotonen en materiedeeltjes beter te begrijpen.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 45 vrijdagavond en zaterdagmorgen
Slimmer werken en modelleren met AI¶
Roeland Verbakel | Recon Openluchtschool & HandiHow
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_2955-WG45.JPG
IMG_2957-WG45.JPG
IMG_2958-WG45.JPG
IMG_3234-WG45.JPG
IMG_3239-WG45.JPG
IMG_3240-WG45.JPG
Wij nodigen je uit voor een boeiende werkgroep, georganiseerd door Roeland Verbakel, een applicatieontwikkelaar en parttime natuurkundedocent, gebaseerd op het inzetten van Kunstmatige Intelligentie (AI) in je dagelijkse onderwijspraktijk.
In deze werkgroep gaan we verkennen hoe AI kan worden gebruikt in de onderwijscontext. Onze focus ligt op de toepassing en begrip van AI en hoe deze digitale assistenten kunnen worden ingezet om te helpen bij het creëren van lesplannen, brieven, studiewijzers en zelfs bij het genereren van Python-code voor bijvoorbeeld modelleren van natuurwetenschappelijke fenomenen zoals vrije val.
Tijdens de werkgroep zul je ontdekken:
1. Praktijkvoorbeelden van AI-toepassingen in het onderwijs.
2. Hoe je AI kunt inzetten voor je lesvoorbereidingen.
3. Hoe je Python code voor een natuurkundig model kunt laten schrijven door AI.
4. Hoe je vervolgens de code kunt uittesten in Google Colab.
Je krijgt de kans om hands-on ervaring op te doen met AI in een onderwijscontext en om te discussiëren over de implicaties en mogelijkheden ervan voor de toekomst van onderwijs. Deze werkgroep is de perfecte gelegenheid om te leren en ideeën te delen met andere vooruitstrevende docenten.
NB: Neem een laptop mee als je actief wilt meedoen met de
voorbeelden! Je kunt alvast een account maken bij ChatGPT
(chat.openai.com) en Google Colab (colab
Als je geen Google account hebt, dan zijn er alternatieven zoals Replit (replit.com) voor het draaien van Python code.
Werkgroep 46 vrijdagavond
Autonomie ondersteunen met gamification: Skill Tree¶
Gerben Bakker | Boemlauw Natuurkunde
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_2880-WG46.JPG
IMG_2883-WG46.JPG
Autonomie ondersteunen is keuzeruimte geven met heldere grenzen. Maar hoe doe je dat?
Wat kan ik dan precies met een Skill Tree?
De Skill Tree biedt een structuur om maatwerk vorm te geven binnen uw natuurkundelessen. Leerlingen doorlopen de stof op een gestructureerde manier op hun eigen niveau en in hun eigen tempo. Door middel van allerlei activiteiten ontdekken zowel de leerlingen als uzelf of zij de stof voldoende beheersen om verder te gaan, of dat herhaling nodig is. Een voor de hand liggende activiteit is natuurlijk een toetsje dat u vervolgens nakijkt, maar om nu een heel hoofdstuk lang alleen maar formatieve toetsjes af te nemen wordt al snel wat eentonig.
Wat gaan we doen?
Tijdens deze werkgroep ligt de focus op de praktische kant van het gebruiken van de Skill Tree. De belangrijkste aandachtspunten en inzichten komen voorbij, maar u gaat vooral zelf aan de slag met het bouwen van (een aanzet tot) uw eigen Skill Tree en het verzamelen of ontwerpen van leeractiviteiten en assessments.
Neem eventueel uw methode mee!
Werkgroep 50 vrijdagavond
Leerlingen ondersteunen bij het begrijpen van natuurkundemodellen¶
Kees van der Velden en Roger Rikken | Hogeschool van Arnhem en Nijmegen
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
Presentatie Werkgroep Roger Rikken en Kees van der Velden.pptx
IMG_2944-WG50.JPG
IMG_2947-WG50.JPG
IMG_2949-WG50.JPG
IMG_2951-WG50.JPG
Bij het leren van natuur- en scheikunde speelt de aan te leren vaktaal een belangrijke rol. Naast woorden en symbolen bestaat deze taal ook uit modellen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan diagrammen met elektrische veldlijnen, atoommodellen, dwarsdoorsneden van buizen met knopen en buiken, krachtendiagrammen en de ideale gaswet.
De term ‘model’ wordt in schoolboeken weinig geproblematiseerd. Vaak ontbreekt er een toelichting op wat een model nu eigenlijk is, waarom we een model gebruiken, wat de mogelijkheden en beperkingen zijn of waarom er soms verschillende modellen voor hetzelfde concept gebruikt worden. Modellen zijn voor docenten vaak vanzelfsprekend, met hun mogelijkheden én beperkingen, terwijl ze dat voor leerlingen vaak (nog) niet zijn. Dit kan leiden tot begripsproblemen.
In deze werkgroep analyseren we gezamenlijk de manier waarop enkele modellen worden gebruikt in het natuurkunde-onderwijs, zowel in de lessen als in de schoolboeken.
Dit zal een aantal criteria voor het onderwijzen van modellen opleveren. Vervolgens passen we deze criteria proefondervindelijk toe op een nieuw model, waar we in onze lespraktijk gebruik van maken. Op deze manier komen we tot concrete voornemens voor ons eigen onderwijs.
Werkgroep 51 vrijdagavond
Best practices: Hoe maak je natuurwetenschappelijke vakken boeiend voor iedere leerling?¶
Sisters in Science: Lotte, Mimi en Noor | Noordhoff
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: alle niveaus
IMG_2846-WG51.JPG
IMG_2848-WG51.JPG
IMG_2849-WG51.JPG
IMG_2850-WG51.JPG
IMG_2851-WG51.JPG
Hoe maak je jouw natuurwetenschappelijke vakken interessant, inspirerend en spannend voor iedere leerling? Sisters in Science, drie wetenschappers, nemen je hierin mee.
In deze inspiratiesessie ga je gezamenlijk op zoek naar de mogelijkheden om je vak nog aantrekkelijker te maken en de interesse van jouw leerlingen te wekken. Maar tegelijkertijd ook inclusiever te maken voor iedereen. We hopen je te mogen ontvangen en te inspireren tijdens deze werkgroep.
Deze werkgroep is onderdeel van de samenwerking van Sisters in Science
en Noordhoff. Samen maken we leren leuker én relevanter voor jouw
leerlingen. Je leest er meer over op noordhoff
Werkgroep 53 vrijdagavond
Modelleren met Nova¶
Hans van Bemmel | Malmberg
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: bovenbouw havo/vwo
WND 2023 Nova VWO.pptx
IMG_2858-WG53.JPG
IMG_2860-WG53.JPG
IMG_2862-WG53.JPG
Computermodellen voor krachten, trillingen, elektrische velden en energie. En modellen in de zin van domein H, Natuurwetten en Modellen. Hoe maak je deze onderwerpen aantrekkelijk en begrijpelijk voor de leerling? In Nova komen modellen voortdurend langs in de lessen én er is een apart hoofdstuk voor gereserveerd: in hoofdstuk 14 komen examentraining en denken over modellen samen. Werkgroepleider Hans van Bemmel, docent en auteur van Nova, zal laten zien hoe behoudswetten en schaalwetten overal voorkomen en hoe die in Nova behapbaar zijn gemaakt. Hans zal ook voorbeelden laten zien van wat leerlingen op zijn school als PO hebben uitgewerkt, zoals de vos die een haas vangt (ook bekend uit NVOx) , het zwaartekrachtbiljart en het string-spring-swing-thing. Kom naar de werkgroep en ga met tips en nieuwe ervaringen de deur uit en pas ze direct toe in je lessen.
Werkgroep 54 vrijdagavond
Hack een Exoplaneet met CHEOPS¶
Jeroen Brink | ESERO
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Hack een Exoplaneet met CHEOPS.pptx
IMG_2896-WG54.JPG
IMG_2898-WG54.JPG
IMG_2899-WG54.JPG
Welke planeten zijn er buiten ons zonnestelsel? En hoe komen we hier meer over te weten? In deze ESERO werkgroep werk je als een wetenschapper, onderzoek je reeds bekende exoplaneten met data van de ESA-satelliet CHEOPS en leer je meer over de educatieve hackathon Hack een Exoplaneet.
Werkgroep 59 -- samengevoegd met werkgroep 13 vrijdagavond en zaterdagmiddag
Kwalitatief modelleren met Dynalearn¶
Erik Min | ILO, Universiteit van Amsterdam
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Leerlingen hebben vaak moeite met redeneren rondom abstracte concepten. Het onderzoeksproject Denker probeert door middel van grafisch, kwalitatief modelleren, dus zonder directe numerieke uitkomsten, het causaal denken en beschrijven van causale verbanden te bevorderen. Dit wordt gedaan in een speciaal hiervoor ontwikkelde software-omgeving, Dynalearn. Leerlingen kunnen hierin specifieke typen verbanden aanleggen tussen objecten en grootheden, en zien hoe deze evolueren en elkaar beïnvloeden.
Tijdens de werkgroep geven we een beknopte introductie op het programma en ga je vooral zelf het modelleren en redeneren uitproberen aan de hand van een lesbrief over sterevolutie. De hele lesbrief past waarschijnlijk niet, dus we geven je ook het uiteindelijke model om te ervaren hoe leerlingen de dynamiek van het model zien.
Dynalearn is inmiddels op een flink aantal scholen en in verschillende klassen en niveaus uitgeprobeerd, met verschillende onderwerpen in meerdere bètavakken, maar we horen graag feedback op de lesbrief of het programma!
NB: De omgeving is geheel online te benaderen op je eigen laptop (neem die dus mee).
Werkgroep 3 -- VERVALLEN! zaterdagmiddag
Relativity Lab: een simulatie omgeving voor speciale relativiteitstheorie¶
Paul Alstein | Universiteit Utrecht
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
De wereld van Einsteins speciale relativiteitstheorie is ver verwijderd van onze dagelijkse belevingswereld. Dit maakt het moeilijk om leerlingen op activerende wijze kennis te laten maken met speciale relativiteitstheorie.
We hebben een online simulatie omgeving ontwikkeld - Relativity Lab - waarin leerlingen zelf relativistische gedachte-experimenten kunnen modelleren. Doordat simulaties kunnen worden uitgevoerd vanuit verschillende referentiekaders, biedt Relativity Lab de mogelijkheid om op ontdekkende wijze kennis te maken met relativistische effecten.
In het kader van mijn promotieonderzoek heeft een groep van drie onderzoekers en drie VO docenten een lessenserie ontwikkeld die gebruik maakt van simulatie opdrachten. In deze lessenserie staat onderzoekend leren centraal: leerlingen formuleren eerst een hypothese, die ze vervolgens testen door middel van een simulatie.
Tijdens de werkgroep bespreken we de belangrijkste inzichten uit ons onderzoek. Daarnaast is er tijd om zelf aan de slag te gaan met Relativity Lab en om met elkaar te bespreken hoe deze vorm van leren ingezet kan worden in de les.
NB: Bij deze werkgroep is het handig als je zelf een laptop meeneemt.
Werkgroep 5 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Sterrenhemel Live! -- Leren over sterren met interactieve systeemdiagrammen¶
Marco Kragten, Bert Bredeweg en Joanna Holt | Hogeschool van Amsterdam & Nederlandse
Onderzoekschool voor Astronomie
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo (één van de geboden lesactiviteiten is ook geschikt voor de onderbouw)
NB: Voor een beschrijving van het project Sterrenhemel Live! zie hierboven onder werkgroep 4.
IMG_3406-WG05.JPG
IMG_3408-WG05.JPG
IMG_3411-WG05.JPG
IMG_3174-WG05.JPG
IMG_3176-WG05.JPG
IMG_3179-WG05.JPG
De medewerkers van het project Denker (https://denker.nu/) en de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) hebben samen drie lesactiviteiten (van elk ongeveer 2 lesuur) ontwikkeld waarbij leerlingen (havo/vwo bovenbouw) leren over sterren door het maken van interactieve systeemdiagrammen. Leerlingen werken hierbij in het softwarepakket Dynalearn dat gebruik maakt van symbolische representaties van onderdelen van systemen die leerlingen stapsgewijs aangeleerd krijgen. Zo leren leerlingen symbolen te onderscheiden (bijvoorbeeld entiteiten en grootheden) en causale ketens te maken met positieve en negatieve verbanden. Door het maken van het systeemdiagram (bijvoorbeeld van de balans tussen zwaartekracht en fusie in een ster) en het simuleren met verschillende beginsituaties leren de leerlingen het gedrag van het systeem te begrijpen.
In de werkgroep gaan de deelnemers aan de slag met een van de lesactiviteiten in Dynalearn. We sluiten af met een korte discussie.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 6 zaterdagmorgen
Actief aan de slag met de didactiek van modelleren¶
Joris Melis | Mencia de Mendoza Lyceum
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
IMG_3107-WG06.JPG
IMG_3108-WG06.JPG
IMG_3109-WG06.JPG
Modellen hebben de laatste jaren een vaste plaats gekregen in het vwo-natuurkunde examen. Uit ervaring merk ik dat leerlingen het lastig vinden om een bepaalde context om te zetten naar een model. Ik wilde als docent niet de leerlingen steeds klassikaal instrueren maar ik merkte ook dat leerlingen het te moeilijk vinden om modellen grotendeels zelf op te stellen. Om dit probleem aan te pakken heb ik een didactische leerlijn ontwikkeld die hier precies tussenin gaat zitten. De leerlingen zijn het grootste deel zelf aan de slag en door middel van kleine stapjes komen ze uiteindelijk tot een werkend model. Ze werken cyclisch naar het model toe waarin ze steeds dezelfde stappen doorlopen. De methodiek is toepasbaar voor klas 3 t/m 6. Want in klas 3 kan je zeker al starten met modelleren!
Wat gaan we doen in de werkgroep?
Actief aan de slag!
Ervaar zelf de hele didactische leerlijn
Interessante natuurkundige casussen, geen standaard modelopdrachten
Wat neem je mee naar huis?
Didactische werkvormen die je direct kunt toepassen in jouw lessen
Voorbeeld hoe modelleren geborgd kan worden in het PTA
Bijbehorend lesmateriaal: opdrachten voor leerlingen, rubric, etc.
Ben je geïnteresseerd in de didactiek van modelleren? Ben je soms nog zoekende hoe je leerlingen zelfstandig aan de slag kunt krijgen tijdens het modelleren? Vind je het prettig om tijdens de lessen meer coachend rond te lopen in plaats van de leerlingen klassikaal instructie te geven? Ben je op zoek naar direct toepasbare werkvormen en onderwijsmateriaal? Dan is deze werkgroep echt iets voor jou!
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee. Het is handig om Coach 7 geïnstalleerd te hebben maar dit is geen vereiste.
Werkgroep 7 zaterdagmorgen
Polaris Natuurkunde - Nu helemaal compleet!¶
Peter Koopmans | Boom voortgezet onderwijs
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: alle niveaus
Polaris WND 2023 (1) .pptx
IMG_3122-WG07.JPG
IMG_3124-WG07.JPG
IMG_3126-WG07.JPG
De snelst groeiende methode POLARIS is helemaal af. POLARIS is overzichtelijk, kernachtig en doelgericht én geeft u alle ruimte om uw eigen accenten te leggen.
Uniek aan POLARIS is dat de complete leerstof ook beschikbaar is in korte uitlegvideo’s per paragraaf. Daarnaast is er van elke paragraaf een presentatie om uw lessen te verrijken. Dit bespaart u veel voorbereidingstijd.
Kom tijdens deze werkgroep kennismaken met het uitdagende lesmateriaal van POLARIS voor onderbouw, vmbo-bovenbouw en Tweede Fase.
De kenmerken van POLARIS op een rij:
Focus op concepten, die compact en helder worden uitgelegd.
Volledig RTTI-gecertificeerd (leerdoelen, opdrachten en toetsen).
Per paragraaf een uitlegvideo over de kernconcepten, erg handig voor leren thuis.
Per paragraaf een presentatie, die gemakkelijk aan te passen is.
Een leerlinglicentie met naast de uitlegvideo’s en het online oefenen ook de ebooks van 4 havo en 4 en 5 vwo/gym.
Gratis online docentenmateriaal met uitlegvideo’s, presentaties, uitwerkingen, werkbladen, practica en toetsen.
Engelstalige edities voor nask 1-2 en natuurkunde leerjaar 3.
POLARIS is dé gids voor uw natuurkundeonderwijs!
Werkgroep 8 zaterdagmorgen
Beoordeling van begripscompetenties van natuurkundige computermodellen¶
Roeland Boot | Thorbecke Talentschool Rotterdam en Universiteit Utrecht
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_3149-WG08.JPG
IMG_3151-WG08.JPG
IMG_3152-WG08.JPG
Werken met modellen is een kernactiviteit van wetenschappers. Met behulp van een natuurkundig model kunnen wetenschappers hypotheses formuleren, deze toetsen aan de werkelijkheid, het model evalueren en herzien, het gebruiken om voorspellingen te doen en natuurverschijnselen te verklaren. Het modelleringsproces kan worden gereduceerd tot het conceptualiseren van een bepaald natuurkundig verschijnsel, het construeren van een model en het evalueren van het model door de voorspellingen die het model genereert te testen. Dit cyclische proces van modelleren is daarmee een variant van de onderzoekscyclus.
De huidige, herziene versie van het Nederlandse natuurkundecurriculum erkent de rol van modellen in wetenschappelijk onderzoek door te eisen dat leerlingen numerieke computermodellen kunnen gebruiken in contexten binnen alle subdomeinen en een natuurlijk wetenschappelijk verschijnsel kunnen specificeren met als doel het te beschrijven, verklaren of te voorspellen. Ondanks het belang van natuurkundig computermodelleren door leerlingen, wordt er relatief weinig aandacht besteed aan computationeel modelleren.
In dit promotieonderzoek willen we expliciet het verband leggen tussen computationeel natuurkundig modelleren en het leren van natuurkundige concepten door deze concepten vanaf de basis te introduceren als componenten van een computermodel.
Eerst dient in kaart te worden gebracht welke begripscompetenties leerlingen nodig hebben om succesvol computationeel natuurkundig te kunnen modelleren. Het hebben van begripscompetenties wordt in de literatuur ‘meta-modeling knowledge’ genoemd.
In het eerste deel van dit onderzoek is gekeken naar de bruikbaarheid van een ontwikkeld theoretisch raamwerk teneinde begripscompetenties van leerlingen op het gebied van natuurkundige computermodellen te beoordelen. Daarvoor zijn gedurende de afgelopen periode 37 leerlingen van diverse middelbare scholen in Nederland geïnterviewd. De interviews zijn vervolgens getranscribeerd, gecodeerd en geanalyseerd, waarmee het theoretisch raamwerk met begripscompetenties op het gebied van natuurkundige computermodellen is geëvalueerd.
Tijdens de werkgroep wordt het theoretisch raamwerk en de opzet en uitvoering van deze eerste deelstudie besproken en worden enkele resultaten beschreven. De deelnemers gaan vervolgens aan de slag met het theoretisch raamwerk en voorbeelden van door leerlingen gegeven antwoorden.
Werkgroep 11 zaterdagmiddag
Help de olijfbomen overleven!¶
Cathy Baars | Martinuscollege/U-Talent/Texas Instruments
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
Droogte in Spanje presentatie.pptx
IMG_3383-WG11.JPG
IMG_3384-WG11.JPG
Het afgelopen jaar zijn er veel berichten verschenen over de droogte in Spanje waardoor de olijfbomen het zwaar hebben en de oogst dreigt te mislukken. Daarnaast dreigen stuwmeren droog te vallen door het gebrek aan regen- en sneeuwval zodat de energieopwekking met waterkracht in gevaar komt. Ook wordt het ene na het andere (hitte)record gevestigd. Spanje wordt omringd door water en kent veel zonneschijn. Hoe kunnen we dat gebruiken om de oogst te redden? Deze problemen staan aan de basis van een natuurkundeproject dat ik met havo 5 leerlingen heb gedaan. Tijdens dit project wordt gewerkt aan de keuzekatern Technische Automatisering en leren leerlingen technische ontwerpen te maken en deze op verschillende manieren te presenteren.
In deze werkgroep presenteer ik de werkwijze en de verschillende oplossingen die leerlingen bedachten voor de problemen om samen de olijfoogst van volgend jaar te redden. De leerlingen gebruikten daarvoor hun grafische rekenmachine en programmeerden in Python. De deelnemers aan de werkgroep kunnen die materialen uitproberen.
Werkgroep 12 zaterdagmorgen
Modelleren in Python met Google Colab¶
Rick Vooys en Silvester Infante Ferreira | Laurens Lyceum
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Modelleren in Python met Google Colab.pptx
IMG_3227-WG12.JPG
IMG_3228-WG12.JPG
IMG_3229-WG12.JPG
IMG_3230-WG12.JPG
Op bijvoorbeeld de Universiteit Leiden of op de TU Delft wordt veel gebruik gemaakt van modelleren in Python in een zogenaamd (Jupyter) Notebook. Het Notebook is een programmeeromgeving waarbij het Python model in een HTML pagina wordt gedraaid, met de mogelijkheid om tekst (theorie en vragen) en code af te wisselen.
Wij maken op school gebruik van de servers van Google Colab om de Notebooks te draaien. Dit is een gratis service voor iedereen met een Google account. Graag laten we in onze werkgroep zien hoe modelleren in Python in een Notebook werkt en de deelnemers kunnen vervolgens met onze materialen aan de slag.
NB: Benodigdheden voor de deelnemers zijn een eigen laptop met een Google account en de Chrome webbrowser.
Controleer voor de werkgroep via https://
Werkgroep 14 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Animaties maken en gebruiken in je lessen¶
Ad Mooldijk | CMA
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
2023_1216 PPT - animeren werkgroep.pptx
Fietser en krachten - deelnemer.cma7
Fietser en krachten - docent.cma7
heide.JPG
hoedje.png
Stuiterbal animeren - deelnemer.cma7
Vallen hoedje animeren-deelnemer.cma7
Vallen hoedje videometing met meting.cma7
Vallen hoedje videometing.cma7
Vallend hoedje animeren-docent.cma7
zeegezicht.jpg
IMG_3431-WG14.JPG
IMG_3433-WG14.JPG
IMG_3434-WG14.JPG
IMG_3190-WG14.JPG
IMG_3195-WG14.JPG
IMG_3197-WG14.JPG
Leerlingen kunnen door omgaan met bestaande modellen beter begrijpen wat natuurkundige principes nu inhouden en wat aanpassingen voor uitwerking hebben. Het liefst val je ze dan niet lastig met aanpassen van het model zelf maar wil je de aandacht vestigen op de verandering door die aanpassing.
In deze werkgroep ga je met bestaande animaties binnen Coach aan de slag. Je leert hoe je bij een eenvoudig model leerlingen op een vriendelijke manier parameters kan laten aanpassen.
Na de werkgroep kun je (model)animaties in je lessen inzetten en zelf aanpassen.
Werkgroep 15 zaterdagmiddag
Maak van elke leerling een expert met TOFFEES¶
Daniël Pret | Kaj Munk College
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo en laatste jaar vmbo
WND2023.pptx
IMG_3359-WG15.JPG
IMG_3360-WG15.JPG
IMG_3362-WG15.JPG
In mijn zoektocht naar het maken van ideale lessen ben ik in de literatuur gedoken om te kijken hoe leerlingen het best kunnen worden ondersteund in het aanleren van het vak natuurkunde en hoe ik leerlingen het best kan voorbereiden op het eindexamen. Vanuit de literatuur heb ik een stappenplan gedestilleerd waarmee ik denk dat de leerlingen op de middelbare school redelijk worden bediend. Om leerlingen te helpen zich dit stappenplan eigen te maken ben ik ook de literatuur ingedoken. In deze presentatie en werkgroep wil ik laten zien hoe ik mijn lessen nu inricht en graag het gesprek aangaan om tot nog betere inzichten te komen.
Werkgroep 16 zaterdagmiddag
De energietransitie, uitgelegd en uitgedaagd!¶
Jelte Bosma | Darel Educatie
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: bovenbouw havo/vwo, ook MBO en 3 en 4 VMBO/MAVO
foto WND ET Masterclass 2023.jpg
IMG_3321-WG16.JPG
IMG_3323-WG16.JPG
IMG_3324-WG16.JPG
IMG_3325-WG16.JPG
Geologische ontwikkelingen van duizenden, miljoenen jaren geleden hebben de basis gelegd voor de fossiele brandstoffen die we vandaag de dag gebruiken. Wat is de historie van het gebruik van deze super efficiënte energiebron en wat heeft het ons gebracht? Zijn er werkbare, duurzame alternatieven en hoe zorgen we voor een goede leefomgeving nu en in de toekomst?
We kunnen er niet meer omheen: fossiele brandstoffen worden schaars en kostbaar, de aarde warmt op, weersystemen slaan op hol, waar en hoe we wonen en leven verandert. Waardoor komt dit? Op welke manier kunnen we ons aanpassen en hoe kunnen we onze leefomgeving hier naar inrichten? En wat kan je zelf doen om hier actief aan bij te dragen?
Deze interactieve werkgroep zet aan tot nadenken over je eigen rol en medeverantwoordelijkheid voor deze uitdaging. Met prikkelende lesvormen en ideeën zoals de escaperoom opdracht ‘Stop de Klimaatklok’, streven we ernaar jullie leerlingen en de samenleving te motiveren in plaats van polariseren.
Over Darel Educatie
De missie van Darel Educatie is het vergroten van het draagvlak in de Nederlandse samenleving voor de beslissingen en activiteiten die nodig zijn om de energietransitie te laten slagen. Darel Educatie ontwikkelt belangeloos Energietransitie educatiemodules voor het voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en bedrijven om dit breder maatschappelijk draagvlak te creëren. Energie Beheer Nederland financiert het uitrollen van deze masterclasses op middelbare scholen. De schoolbijdrage is daarom slechts € 150,- per team voor een hele lesdag.
Werkgroep 19 zaterdagmorgen
Vakinzichtkaart natuurkunde¶
Erik Woldhuis | SLO
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
presentatie vakinzichtkaart natuurkunde WND.pptx
IMG_3140-WG19.JPG
IMG_3141-WG19.JPG
IMG_3146-WG19.JPG
De vakinzichtkaart is ontwikkeld om inzicht te geven in het vak natuurkunde. De docent geeft met de vakinzichtkaart de leerling de mogelijkheid om meer inzicht te krijgen in hoe natuurkundigen denken en werken. Hiermee krijgt een leerling meer inzicht in ‘het grote plaatje’. Je komt hiermee onder meer tegemoet aan de behoefte van een deel van de leerlingen om het vak te overzien. De kaart is niet bedoeld als samenvatting van alle eindtermen uit het examenprogramma.
Werkgroep 20 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Basis voor studeren: leerlingen meenemen in de onderzoekers- en ontwerperrol om in bachelor goed beslagen ten ijs te komen**¶
Lesley de Putter, Morten Strømme en Paul Logman | TU/e, UvA en Universiteit Leiden
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_3366-WG20.JPG
IMG_3367-WG20.JPG
IMG_3368-WG20.JPG
IMG_3132-WG20.JPG
IMG_3134-WG20.JPG
IMG_3135-WG20.JPG
Eerstejaars studenten natuurkunde worden vanaf hun eerste practicumvak uitgedaagd om een eigen onderzoeksvraag en bijbehorende hypothese en experiment op te zetten. In brede science bachelors krijgen studenten de taak om een product van concept tot levering te ontwikkelen. Deze werkgroep is erop gericht om docenten te voorzien van de nodige handvatten om vergelijkbare methodieken in het voortgezet onderwijs toe te passen.
Na een korte presentatie en uitleg ontvangen deelnemers een playbook; een concrete gids om te starten met het herontwerp van je eigen practica, waarbij leerlingen gestimuleerd worden om hun eigen onderzoeks- of ontwerpvraag te formuleren. Dit herontwerp krijgt vorm door een brainstormsessie met de werkgroepleiders, die ervaring hebben als voormalig VO- en huidige WO-docenten in de natuurkunde. Het playbook dient als houvast voor het bespreken van alle randvoorwaarden.
Werkgroep 21 zaterdagmiddag
De didactische (on)zin van foutieve modellen¶
John De Poorter, Lies Van Loocke, Reinout Putman, Astrid Vergaert en Jan De Lange | Arteveldehogeschool
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
De (on)zin van foutieve didactische modellen.pptx
IMG_3311-WG21.JPG
IMG_3313-WG21.JPG
IMG_3315-WG21.JPG
Iedereen kent wel enkele eenvoudige demonstraties die schijnbaar heel helder fysische concepten en modellen illustreren: de verspreiding van een druppel inkt in water moet de diffusie in water aantonen, de afbuiging van een waterstraal door een elektrisch geladen ballon bewijst dat water een polaire molecule is, de witte rook boven water maakt waterdamp zichtbaar, ... Een diepere analyse van deze demonstraties toont evenwel aan dat de gebruikte verklarende modellen fysische wangedrochten zijn.
In deze werkgroep verkennen we een reeks veel gebruikte ‘foutieve’ demonstraties. We tonen aan waarom de gangbare modellen incorrect zijn en we geven de meest recente wetenschappelijke verklaringen. Voor sommige demonstraties (bijv. de afbuiging van water aan een elektrisch geladen ballon) blijken zelfs de meest recente modellen nog steeds voor discussie te zorgen en dus zetten ze aan om ‘echte’ wetenschap te bedrijven.
We sluiten de werkgroep af met een stellingenspel en discussie. Moeten we leerlingen lastig vallen met de veel ingewikkeldere correcte modellen of doen de foutieve modellen gewoon goed hun werk? Is het aanleren van fouten onder het mom van didactische eenvoud te verantwoorden?
Werkgroep 22 -- VERVALLEN! zaterdagmorgen
Natuurkundepractica voor leerlingen met een autismespectrumstoornis¶
Simone van Wieringen | De Berkenschutse en TU/e
Karakter: presentatie
Niveau: alle niveaus
In elke klas zitten leerlingen met verschillende leerbehoeften, waaronder leerlingen met een autismespectrumstoornis (ASS). Deze groep heeft specifieke behoeften, zoals een sterke behoefte aan voorspelbaarheid en duidelijkheid. Communicatie verloopt vaak op een specifieke manier en het interpreteren van sociale signalen kan moeilijk zijn.
Effectieve samenwerking is niet altijd eenvoudig voor hen, vooral tijdens een practicum. Deze werkgroep biedt praktische tips en aanpassingen voor het natuurkundeonderwijs, zodat het beter aansluit bij de speciale behoeften van leerlingen met ASS. Daarnaast bieden we concrete strategieën om deze uitdagingen aan te gaan.
Na het volgen van deze werkgroep kun je leerlingen met ASS beter begeleiden bij een practicum, zodat ze effectief kunnen samenwerken met hun klasgenoten. Dit zorgt ervoor dat iedereen in de klas samen kan leren en elke leerling de kans krijgt om actief deel te nemen en te groeien.
Werkgroep 23 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Kennismaking met Climate Fresk¶
Bart van Dalen | Hogeschool van Amsterdam
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Climate Fresk - Welkom in het Antropoceen.pptx
Klimaatmodellen introductie WND 2023.pptx
IMG_3389-WG23.JPG
IMG_3390-WG23.JPG
IMG_3158-WG23.JPG
IMG_3159-WG23.JPG
IMG_3161-WG23.JPG
In deze werkgroep maak je kennis met werkvorm Climate Fresk, een spelvorm waarmee je het klimaatmodel van het IPCC op kwalitatief niveau onderzoekt door middel van een oorzaak-gevolg-netwerk uit te leggen aan de hand van een 42-tal kaartjes verdeeld over vijf rondes. De spelers proberen door te overleggen consensus te bereiken over de oorzaak-gevolg-relaties en de samenhang tussen de verschillende actoren. Het uiteindelijke model geeft een goed inzicht in waarom de klimaatcrisis een zogenaamd Wicked Problem (probleem met zo veel factoren, dat het onmogelijk lijkt het op te lossen) is. De werkvorm is geschikt voor het onderwijs, omdat de leerlingen door middel van overleg tot een gezamenlijk model komen.
De werkvorm is ontwikkeld door een klimatoloog die het model van het IPCC toegankelijker wilde maken voor het grotere publiek. Deze werkgroep is een uitgeklede versie, om een idee te krijgen van de drie uur durende variant. Waar overheen wordt gestapt, wordt uiteraard wel aangestipt.
Werkgroep 25 zaterdagmiddag
Formatief handelen in lespraktijk: zo doe ik dat¶
Jean-Pierre Nelk | Gymnasium Haganum
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_3453-WG25.JPG
IMG_3454-WG25.JPG
Formatief handelen is in opkomst. Een belangrijk onderdeel hiervan is dat leerlingen kwaliteitsbesef en inzicht in hun eigen leerproces krijgen. De afgelopen jaren heb ik een aantal manieren gevonden om de interactie in de klas te verhogen en de aandacht erbij te houden, waarmee leerlingen automatisch gestimuleerd worden in hun leerproces. Voor het stimuleren van peer feedback en kritisch nadenken over de stof gebruik ik het onderwijsplatform Test-Correct.
In de werkgroep behandel ik mijn methodiek en gaan we hier samen mee aan de slag. Vergeet dus niet je laptop mee te nemen. Je gaat in ieder geval naar huis met een hoop inzichten en materiaal waar je direct na de kerstvakantie mee aan de slag kan!
NB: Bij deze werkgroep is het handig als je zelf een laptop meeneemt.
Werkgroep 27 -- VERVALLEN! zaterdagmiddag
Aan de slag met (mentale) modellen over de schijnbare beweging van de Zon en de sterren¶
Mieke De Cock | KU Leuven
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Hoewel leerlingen tijdens de lessen Aardrijkskunde (in Vlaanderen) of tijdens een bezoek aan een planetarium de rotatie van de Aarde om haar as en de aardrevolutie rond de Zon bestuderen, hebben veel leerlingen moeite om de schijnbare beweging van de Zon en de sterren goed te beschrijven en te verklaren. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat 35% van de leerlingen denkt dat de sterrensporen tijdens de zomer hoger en breder zijn dan in de winter.
In de context van het onderzoeksproject SLOPE (Studying Learning Opportunities in a Planetarium Environment) en het Erasmus+project TASTE, deden we onderzoek naar de mentale modellen die leerlingen hanteren om de fenomenen in verband met de schijnbare bewegingen te verklaren.
Op basis van de bevindingen van dit onderzoek, hebben we lesmateriaal ontwikkeld om het inzicht van de leerlingen in de schijnbare beweging van Zon en sterren te vergroten. Daarbij introduceren we het model van de hemelbol en oefenen we dit in. Tijdens de werkgroep stellen we dit lesmateriaal voor en gaan we aan de hand van oefeningen aan de slag met een 3D model van de hemelbol.
Materiaal ontwikkeld door Hans Bekaert, i.s.m. Wim Van Dooren, Hans Van Winckel en An Steegen.
Werkgroep 30 zaterdagmiddag
Lesmethode Eigenwijs Natuurkunde - Leren in eigen werktempo, volgens eigen leerstrategie en op eigen niveau¶
Jean Mennens en Steef Ton | Eigenwijs Lesmethodes
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: alle niveaus
Eigenwijs Natuurkunde 2023 WND conferentie.pptx
IMG_3353-WG30.JPG
IMG_3354-WG30.JPG
Leerlingen hoeven met deze methode niet te leren in het tempo dat de docent aangeeft, maar kunnen in een zelfgekozen tempo onder begeleiding van een docent zich leerstof eigen maken.
De methode kan gebruikt worden om leerlingen de mogelijkheid te geven zelf te kunnen bepalen welke leerstrategie ze gebruiken. Ze kunnen ook eventueel switchen tussen verschillende leerstrategieën.
De manier waarop ‘Eigenwijs Natuurkunde’ de doelstellingen wil bereiken is onder andere:
De methode biedt keuze voor leerlingen om de door hen gewenste strategie te gebruiken (bijvoorbeeld meteen doen of zich eerst verdiepen in de theorie), door middel van de speciale structuur
De methode is specifiek voor een digitaal platform geschreven (‘Learnbeat’) en maakt daardoor gebruik van de in het platform aanwezige mogelijkheden. Dit zijn mogelijkheden die een boek niet kan bieden.
De leerling kan zelf opdrachten kiezen die passen bij de stof en het niveau van de leerling op een bepaald moment.
De leerling wordt getest door de docent of test zichzelf op het moment wanneer de leerling er aan toe is. De leerling kan zich verbeteren door een toets opnieuw te doen.
In de werkgroep wordt verder ingegaan op deze punten door middel van een visuele presentatie met toelichting en door zelf (een deel van) de methode uit te proberen.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 34 zaterdagmorgen
Van systeemdiagram naar dynamisch model, op weg naar eigentijds onderwijs¶
Dorrith Pennink | Hogeschool van Amsterdam
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: alle niveaus
WND 2023 Van systeemdiagram naar dynamisch model, op weg naar eigentijds onderwijs.pptx
IMG_3245-WG34.JPG
IMG_3246-WG34.JPG
'Niet alfa, bèta of gamma: de toekomst van het onderwijs is sigma.’
21 juni 2023, Sabine Uijl (UU) en Ulrike Wild (WUR)
‘Pluk de data!’ is een onderzoek waarin voor verschillende vakken bekeken wordt hoe Computational Thinking (CT) kan worden ingezet bij het oplossen van vakinhoudelijke problemen. Bij natuurkunde is geëxperimenteerd met een lessenreeks voor de onderbouw waarin de CT-praktijken, systeemdenken en dynamisch modelleren worden ingezet om mechanicaconcepten onder de knie te krijgen. Systeemdenken kan helpen bij het vormen van mentale modellen, waarmee de drempel voor dynamisch modelleren verlaagd wordt.
Tijdens deze interactieve presentatie kijken we naar het ontwikkelde materiaal en naar lessen met meer geavanceerde modellen voor bovenbouw en lerarenopleiding. Tot slot gaan we in op de vraag of systeemdenken een geschikt instrument is om onderwijs eigentijdser te maken en de kloof tussen vakken te verminderen. Sigma-onderwijs, in plaats van alfa, bèta of gamma. Ik zie kansen!
Werkgroep 35 zaterdagmorgen
Elektriciteit visualiseren met hardware watermodellen¶
Onne van Buuren | VU en Metis Montessori Lyceum
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
Elektriciteit visualiseren met hardware watermodellen.pptx
IMG_3220-WG35.JPG
IMG_3222-WG35.JPG
IMG_3223-WG35.JPG
Watermodellen om elektriciteit uit te leggen zijn niet nieuw, maar ze zijn uit de mode geraakt. Leerlingen zouden te weinig van water weten. Dat argument blijkt niet terecht te zijn. Aan het Metis Montessori Lyceum gebruiken we sinds 2020 hardware watermodellen in het elektriciteitsonderwijs vanaf klas 2VH. Hierbij proberen we om de watermodellen op het juiste moment en met de juiste doelen in te zetten. Leerlingen reageren positief en (b)lijken een beter begrip van spanning te ontwikkelen. De modellen ondersteunen potentiaalbegrip in elektrische schakelingen. Daarmee leveren ze een bijdrage aan de benadering van elektriciteitsonderwijs die in de internationale onderzoeksliteratuur gezien wordt als een van de meeste kansrijke.
In de werkgroep bespreken we de watermodellen, vergelijken we ze met andere benaderingen en bijbehorende misconcepten, en gaan we in op de bijbehorende didactiek.
Werkgroep 36 zaterdagmiddag
Starten met modelleren in klas 4¶
Onne van Buuren | VU en Metis Montessori Lyceum
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Botsende magneten.cma7
Dynamo 50 Ohm.cma7
Leeg basismodel beweging.cma7
Model dynamo aandrijven met valbeweging.cma7
Model energie stuiterende bal.cma7
Model van botsende magneten versie OvB.cma7
Model voor een vrije val.cma7
Model voor veerkracht.cmr7
Modelleren.pptx
Model_voor een_val_met_luchtweerstand.cma7
IMG_3439-WG36.JPG
IMG_3440-WG36.JPG
IMG_3442-WG36.JPG
Met modelleren kun je haast niet vroeg genoeg beginnen. Leren modelleren kost tijd, maar als leerlingen het eenmaal een beetje kunnen biedt het waardevolle extra mogelijkheden tot leren van natuurkunde. In de werkgroep gaan we in op hoe je met modelleren in klas 4 kunt beginnen en met welke valkuilen je rekening moet houden. De nadruk ligt daarbij op grafisch modelleren.
NB: er zal wat overlap zijn tussen deze werkgroep en mijn lezing over modelleren in het gehele natuurkundecurriculum. In de werkgroep werken we vooral de didactische lijnen van het beginnen met modelleren in klas 4 verder uit.
Werkgroep 37 zaterdagmiddag
De ontdekking van de Natuurkunde: Educatie door inspiratie¶
Johan van Zanten en Trees Graas | Studio Noord/Stichting Kennis in Beeld i.o.
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
Slides
IMG_3327-WG37.JPG
IMG_3331-WG37.JPG
IMG_3332-WG37.JPG
IMG_3334-WG37.JPG
Welke personen stonden aan de basis van onze kennis over natuurkunde? En op wiens werk bouwden zij verder? Door welke waarnemingen werden zij geïnspireerd? En met welke experimenten zijn hun theorieën bewezen of juist weerlegd? Waar vond dit plaats? En waar in de praktijk worden deze theorieën vandaag de dag toegepast? En hoe kan je zelf hiermee experimenteren?
Meer structurele aandacht voor hoe onze kennis over natuurkunde tot stand is gekomen stelt leerlingen in staat om meer gevoel te ontwikkelen voor de materie. Door inzicht in de samenhang en de grotere historische context zijn ze in staat nieuwe kennis makkelijker te plaatsen en te begrijpen.
Maar tijd is schaars en veel leraren willen vaak wel meer aandacht geven aan bovenstaande, maar komen dan in de knel met hun planning.
Om toch meer aandacht voor de ‘geschiedenis van de kennis’ mogelijk te maken ontwikkelen we een visueel aantrekkelijke, interactieve 3D interface getiteld ‘De ontdekking van de Natuurkunde’.
In deze werkgroep:
- Wat inspireerde docenten destijds zelf om zich te verdiepen in natuurkunde?
- Een visuele demo tonen van hoe een dergelijke interface eruit zou kunnen zien.
- Een brainstorm over hoe de interface zo goed mogelijk te laten aansluiten op het onderwijs.
Werkgroep 38 zaterdagmorgen
Modelleren met Coach 7¶
Norbert van Veen | CMA, Fons Vitae Lyceum
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_3210-WG38.JPG
IMG_3212-WG38.JPG
IMG_3213-WG38.JPG
IMG_3216-WG38.JPG
IMG_3217-WG38.JPG
Autokrachten.png
Motorvermogen.cma7
Motorvermogen.cmr7
motorvermogen
Motovermogen.cma7
zonneauto.jpg
Modelleren is inmiddels al aardig ingeburgerd in het natuurkunde onderwijs op het VWO.
Op het Fons Vitae Lyceum starten we met een modelleerdag in 4VWO, waarbij de secties BiNaSk ondersteunen, zodat de leerlingen het vakoverstijgende aspect van modelleren inzien. Daarna proberen we modelleren als een leerlijn vaker terug te laten komen. We starten met grafisch modelleren en combineren pas in 6 VWO grafische en tekstuele modellen, zodat leerlingen de examenvragen kunnen oplossen door beide methoden te combineren.
Mijn ervaring in de klas is dat leerlingen (zonder sturing van de docent) de modellen uit het boek veelal klakkeloos overnemen en meestal veel moeite hebben met het begrip en werking van het model (zij ervaren blokkades (van Buuren, O.: 2014)). In deze werkgroep wil ik aandacht schenken aan (grafisch) modelleren in Coach 7. We nemen de basis van het grafisch modelleren in Coach 7 door, kijken samen waar de moeilijkheden (praktische en conceptuele blokkades en gebruiken de modelleer troubleshooter) bij leerlingen zitten en geven elkaar aanbevelingen voor modelleerdidactiek.
Werkgroep 39 zaterdagmiddag
Modelleren in combinatie met natuurkunde experimenten¶
Norbert van Veen | CMA, Fons Vitae Lyceum
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
astronaut.tiff
springen op de maan.cma7
springen op de maan.cmr7
de_slinger.cma7
slingermodel
Dobberen (model) .cma7
Dobberen (model) .cmr7
krachten
model_kegel-vallen met metinggrafiek op achtergrond2.cma7
model
magnetisch veld.cmr7
activiteit rosa alesha.cma7
activiteit rosa alesha_Leeg.cma7
realbouncingball
Waterraket_V3.cma7
Waterraket_V3.cmr7
Waterraket
Waterraket.cma7
Waterraket.cmr7
Waterraket videometing.cma7
Waterraket videometing.cmr7
waterraket.jpeg
Waterraket
Waterraket
Condensator ontladen.cma7
het_op_en_ontladen_van_een_condensator_(model_en_animatie) .cma7
02
flitslicht.jpg
Condensator
flitslicht.jpg
pendulumwave
Pendulum_wave.cma7
Pendulum wave.png
Pendulum_wave.cma7
Pendulum_wave.cmr7
pendulum_wave.mp4
luchtdrukraket
luchtdrukraket
luchtdrukraket
Papierraket - Luchtwrijving.cma7
Papierraket - Videometing.cma7
Boyle_model.cma7
Boyle
Wet van Boyle.cma7
Wet van Boyle_resultaat van meting.cmr7
Wet van Boyle.cma7
Boyle_model.cma7
Boyle_model.cmr7
Boyle
Meting
elektrische
Grafiek 12 V lamp meting_grafieken.cma7
spanning
spanning
spanning
gloeilamp.jpg
spanning
spanning
09a
09
elektrische
elektrische
gloeilamp.jpg
straling_lampje.jpg
gloeidraad.jpg
hysterese
hysterese
hysterese
hysterese
hysterese
schakeling.jpg
schakeling
Screen Shot 2015-11-16 at 10.07.34.png
Electromagnetische inductie.cmr7
Inductiespanning
Meten van inductiespanning in een spoel.cmr7
inductie.jpg
Meten van inductiespanning in een spoel.cma7
Meten van inductiespanning in een spoel.cmr7
opstelling.jpg
Inductiespanning
inductiestroom.jpg
Inductie
Inductiespanning
vallendemagneet.png
ALuminiumbuis
Inductiebuizen.cma7
Lorentzkracht op een rollende staaf.cma7
Lorentzkracht op staaf.jpeg
Krachtenplaatje
ssBcNksGnLuGGbTRAKDNLN
Stuiterlanding op Mars.cma7
Stuiterlanding op Mars.cmr7
IMG_3446-WG39.JPG
IMG_3447-WG39.JPG
raket
vuurpijl
Water Bottle Rocket Launch - 2013 Physic Project - San Jose .mp4
waterraket_knip.mp4
waterraket
Op school voeren we regelmatig experimenten uit of laten we leerlingen experimenten uitvoeren. De resultaten van deze experimenten kun je ook vergelijken/combineren met een computermodel. Coach 7 biedt de mogelijkheid om data van experimenten te verzamelen en deze te vergelijken met een computermodel. Op het Fons Vitae Lyceum krijgen leerlingen ook de opdracht mee om hun PWS waar mogelijk te onderbouwen met een model in Coach 7. Tijdens de werkgroep bekijken we een aantal experimenten die zeer geschikt zijn om leerlingen het belang van modelleren en experimenteren bij te brengen.
Zo onderzoeken we in deze werkgroep onder andere de R, T- Karakter:istiek van een gloeilampje, beweging van de massa in een combinatie van slinger- en veer, de inductiegrafiek van een vallende of bewegende magneet, waterraket (videometing + model), sprinter (videometing en model), stuiterlanding op Mars (meting en model), halveringstijd radioactieve bron (meting en model) en motorvermogen (model en vergelijking met waarden van de autofabrikant) e.a.
Deze werkgroep heeft een zeer actieve invulling en geeft ruimte voor het uitwisselen van lesideeën. Het lesmateriaal uit de werkgroep is vrij beschikbaar op de website van CMA.
Werkgroep 44 zaterdagmorgen
Natuurkunde zonder formules?!¶
Kees Hooyman | St Bonifatiuscollege, Utrecht
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: vmbo en onderbouw havo/vwo
Vakoverstijgend Rekenen - Presentatie WND - dec2023.pptx
IMG_3091-WG44.JPG
IMG_3093-WG44.JPG
IMG_3094-WG44.JPG
IMG_3095-WG44.JPG
Dat kan natuurlijk niet, want formules horen bij natuurkunde. Toch vinden veel leerlingen in de onderbouw het werken met formules best lastig. De focus ligt soms helemaal op die formules, en de natuurkunde lijkt uit beeld. Wordt het dan niet een trucje? Geven we dan het vak formulekunde of natuurkunde? Tijd voor een andere aanpak.
Bij grootheden zoals dichtheid, verbrandingswarmte en veerconstante is de betekenis zichtbaar aan de eenheid. Maar veel leerlingen weten niet goed wat ‘per’ betekent. Dat zien ze wél als die getallen in een verhoudingstabel staan, en dan wel met de eenheden erbij. Dan zie je dat bij 1 cm^3^ goud een massa van 19,3 gram hoort. Dat geeft betekenis aan het begrip dichtheid, het is overzichtelijker dan een formule, en je kunt ermee verder rekenen:
1 cm^3^ ..?.. cm^3^
19,3 gram 250 gram
Een verhoudingstabel maakt het rekenwerk makkelijker, terwijl leerlingen de natuurkunde beter begrijpen. En je kunt het op verrassend veel plekken gebruiken. Bovendien sluit het beter aan bij andere vakken. Bij scheikunde bij massaverhoudingen en mol. En bij wiskunde en economie bij procenten.
In deze werkgroep maak je kennis met het open leermateriaal van Vakoverstijgend Rekenen. Met deze gratis online leeromgeving kunnen leerlingen oefenen met eenheden omrekenen, vergelijkingen oplossen en rekenen met de verhoudingstabel. Niet alleen voor natuurkunde, maar ook voor scheikunde, economie en wiskunde. Daarmee versterk je samen de basisvaardigheden. Bovendien snappen je leerlingen de natuurkunde beter, en halen ze hogere cijfers.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 47 zaterdagmorgen
Een dialoog: samen optrekken in het communiceren over natuurkunde naar een breed publiek**¶
Margriet van der Heijden en Ivo van Vulpen | Universiteit Eindhoven en Universiteit Leiden
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
IMG_3061-WG47.JPG
IMG_3062-WG47.JPG
IMG_3063-WG47.JPG
Vanuit de academische wereld worden steeds vaker initiatieven ontwikkeld om contact te zoeken met de samenleving om zo de inzichten uit recent onderzoek te delen, de rol van de wetenschap te benadrukken en een nieuwe generatie te inspireren. Ook vanuit de natuurkunde doen we dit. Niet alleen de overheid en subsidieorganisaties stimuleren dit, maar ook de universiteiten en hogescholen hechten steeds meer waarde aan wetenschapscommunicatie.
In onze nieuwe rol als bijzonder hoogleraar wetenschapscommunicatie in de natuurkunde zien we veel initiatieven en ideeën voorbijkomen gericht op leerlingen waarbij er duidelijk niet (goed) is gecommuniceerd met docenten die de leerlingen dagelijks spreken. Dat is een gemiste kans. We willen graag in gesprek om te onderzoeken waar en waarom het nou mis gaat en hoe we initiatieven beter moeten organiseren om wél samen (en effectiever) op te trekken in ons gemeenschappelijke doel om de schoonheid van de natuurkunde te delen met de samenleving. Deze dialoog is hoognodig en de WND-conferentie is dé plek om die te starten.
Werkgroep 48 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Formules bij wiskunde en natuurkunde¶
Harrie Eijkelhof, Peter Kop en Josia Bos | Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_3424-WG48.JPG
IMG_3426-WG48.JPG
IMG_3183-WG48.JPG
IMG_3185-WG48.JPG
De taal van de wiskunde is een vanzelfsprekend hulpmiddel bij natuurkunde en andere natuurwetenschappen. Vooral formules zijn nodig om relaties en verbanden uit te drukken. Het blijkt echter dat er veel impliciete verschillen bestaan tussen wiskunde en natuurkunde bij de manier waarop leerlingen leren naar formules te kijken en ermee te redeneren. Die verschillen gaan verder dan alleen het gebruik van andere letters. In deze werkgroep zullen we die verschillen uitdiepen en expliciet maken aan de hand van examenopgaven en bevindingen in het buitenland. We gaan ook in op de klacht uit het hoger onderwijs dat veel eerstejaars studenten formules louter als rekentuig zien.
We leggen daarna ter discussie een aantal opdrachten voor die wellicht leerlingen helpen om formules te kunnen lezen, interpreteren en hanteren.
Werkgroep 49 zaterdagmiddag
Grafisch modelleren voor gevorderden¶
Diederik Roosch | NHL Stenden
Karakter: presentatie met uitgebreide discussie
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
coachmodel-circulaire slinger werkversie - Ryan en Michel.cma7
coachmodel-ELM-LRC kring.cma7
coachmodel-ELM-RL kring.cma7
Coachmodel-stellar model - Blanche 1941.cma7
college modeleren 1.pptx
IMG_3347-WG49.JPG
IMG_3349-WG49.JPG
Grafisch modelleren is sinds het eindexamen van 2013 niet meer weg te denken uit het curriculum. Het wordt over het algemeen gezien als een manier om middelbare scholieren wat sneller op weg te helpen met het begrijpen van modelleren van natuurkundige processen. Toch geven natuurkundedocenten nog vaak de voorkeur aan tekstueel modelleren. Deze voorkeur komt voor een groot deel voort uit de eigen bekendheid met tekstueel modelleren en de onbekendheid van wat de grafische omgeving van Coach 7 te bieden heeft.
In deze werkgroep wil ik ingaan op een aantal van deze mogelijkheden die de grafische omgeving van Coach 7 biedt, om complexer modelleren mogelijk te maken. Hiermee wil ik laten zien dat grafisch modelleren soms voordelen biedt, ten opzichte van een tekstomgeving, voor het in beeld brengen van een natuurkundig proces.
Hierdoor wordt de grafische modus van Coach 7 een volwaardiger modelleeromgeving dan alleen een leermiddel. Misschien leidt het zelfs wel naar een beter begrip van de natuurkunde zelf?
Ben je benieuwd naar deze mogelijkheden, naar een aantal do’s and don’ts die grafisch modelleren een stuk makkelijker kunnen maken, of wil je wel eens een wat complexer model opbouwen voor je leerlingen? Dan nodig ik je uit om met me mee te doen. Naast de presentatie van een aantal tips, mijn eigen modellen en ervaring, is er in deze werkgroep ook de kans zelf aan een model te werken.
NB: Neem vooral een laptop mee met Coach 7.
Werkgroep 52 -- VERVALLEN! zaterdagmorgen
Data onderzoeken met behulp van de grafische rekenmachine¶
Ludovic Wallaart | Texas Instruments
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
Alle leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo hebben in hun schooltas een stuk hardware met daarop een softwarepakket volledig gericht op de bètavakken: de grafische rekenmachine. In deze werkgroep laten we zien hoe zij daarmee experimenten kunnen uitvoeren, de gegevens kunnen delen en deze kunnen analyseren om tot een natuurkundig/wiskundig model te komen. Door het toestel met de computer te verbinden kunnen de resultaten ook eenvoudig opgenomen worden in een verslag van het onderzoek. We werken in deze werkgroep met de grafische rekenmachines van Texas Instruments en enkele gangbare sensoren van Vernier.
Werkgroep 55 zaterdagmiddag
Wetropolis: fysieke modellen voor waterbeheer en klimaat maken en gebruiken¶
Wout Zweers en Jan Jaap Wietsma | WOW Lab Enschede en Universiteit Twente
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: alle niveaus
IMG_3459-WG55.JPG
IMG_3460-WG55.JPG
IMG_3461-WG55.JPG
IMG_3462-WG55.JPG
IMG_3463-WG55.JPG
Een praktische werkgroep geeft de gelegenheid om met fysieke modellen rond waterbeheer en klimaatverandering aan de slag te gaan. Zelf maken van een riviermodel, werken met een ondergrond-model (de Hele-Shaw cel) of experimenteren met water in een landschap. In het onderzoekproject Wetropolis hebben we ervaring opgedaan met het maken van ruimtelijke modellen om onderzoek te doen naar het (dynamisch) gedrag van water. Leerlingen kunnen zelf zulke modellen bouwen en ermee experimenteren. Heel simpel, tot zeer realistisch en gedetailleerd. Het fysieke schaalmodel draagt bij aan begrip van het gedrag van water (theorievorming), onderzoek hoe water zich in het model gedraagt in allerlei (ook extreme) situaties (experiment). Modelleren is zo een onderzoeksactiviteit. Rekenmodellen die dit uit kunnen voeren zijn erg complex. De wisselwerking tussen modelbouw en rekenmodellen helpt om inzicht te verwerven. Uiteindelijk zijn modellen ook bedoeld om keuzes op te baseren. Bij complexe situaties bevorderen dergelijke modellen het gesprek tussen betrokken partijen. In wetenschappelijk onderzoek vervullen modellen ook een dergelijke functie.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 56 zaterdagmorgen en zaterdagmiddag
Centrale Examens Natuurkunde: modelantwoorden, score-punten en de blik van de leraar¶
Elwin Savelsbergh, Carolien de Graaf, Philip Habing en Jacqueline Wooning | CvTE en Cito
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_3343-WG56.JPG
IMG_3345-WG56.JPG
IMG_3098-WG56.JPG
IMG_3099-WG56.JPG
Een goed natuurkunde-examen bestaat niet alleen uit een set mooie vragen: het examen moet ook eenduidig en betrouwbaar na te kijken zijn. De constructeurs van Cito en de CvTE-vaststellingscommissie besteden daarom in de ontwikkelfase veel aandacht aan het correctievoorschrift en ook na afname van de examens wordt, tijdens NVON-kringbesprekingen en naar aanleiding van vragen op de Examenlijn, nog eens heel precies gekeken naar de juiste interpretatie en uitleg van de correctievoorschriften.
Het maken van een goed correctievoorschrift is een balanceer-act. Aan de ene kant wil je de leraar duidelijkheid geven en interpretatieverschillen tussen eerste en tweede corrector voorkomen. Aan de andere kant blijft het een hulpmiddel in handen van een vakbekwame leraar: het is onmogelijk een correctievoorschrift volledig sluitend te krijgen en er zal altijd een zekere interpretatieruimte blijven. De bedoeling is dat de eerste en de tweede corrector als team samenwerken om binnen die ruimte de leerling de totaalscore te geven die het best past bij zijn prestatie.
In de loop van de jaren zijn de correctievoorschriften gedetailleerder geworden, met modelantwoorden, scorebolletjes, soms uitwerking voor twee alternatieve oplosroutes, en dan nog toelichting voor speciale gevallen in de ‘opmerkingen’. Het CvTE wil graag weten hoe de huidige vorm van de correctiemodellen bevalt en waar eventuele verbeterpunten liggen. Zijn de modelantwoorden in de huidige vorm goed bruikbaar? In hoeverre moeten alternatieve oplosroutes in het correctiemodel uitgewerkt worden?
In deze sessie gaan de vaststellingscommissie natuurkunde van het CvTE en de toets-ontwikkelaars van Cito graag met u in gesprek over deze vragen. Na een korte inleiding over de ontwikkeling van het huidige correctiemodel zullen we enkele lastige voorbeeldopgaven corrigeren aan de hand van meer en minder gedetailleerde nakijkmodellen om te ervaren welke gevolgen dat heeft voor de bruikbaarheid van het correctievoorschrift. Natuurlijk zijn we ook benieuwd naar andere aandachtspunten die u ons mee wil geven.
Werkgroep 57 zaterdagmorgen
Dialogen tijdens de lessen natuurkunde -- handvatten voor zinvolle dialogen¶
Patrick Diepenbroek | International School Twente
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: onder- en bovenbouw havo/vwo
1 Opening Dialogues Why Bother.jpeg
2 Speed Dating Dialogues Why Bother.jpeg
3 Which Ground Rules for Talk are Useful.jpeg
4 ConceptTest Phase 1 (Think) .jpeg
5 ConceptTest Phase 1 (Share) .jpeg
IMG_3069-WG57.JPG
IMG_3072-WG57.JPG
IMG_3073-WG57.JPG
Er wordt vaak veel waarde gehecht aan een onderwijsleergesprek. Vaak is dit onderwijsleergesprek een vraag-en-antwoordspel dat uiteindelijk moet leiden tot (natuurkundige) kennis en inzichten bij de leerlingen. Naast het leren van ‘natuurkundige kennis’ bevordert een goed onderwijsleergesprek ook het denkproces van de leerlingen. Maar wat zijn nu ‘goede’ vragen? En hoe zorg je ervoor dat leerlingen überhaupt willen meedoen tijdens het gesprek? En hoe reageer je op antwoorden van de leerlingen?
Tijdens deze werkgroep verkennen we samen wat er al bekend is over dialogen tijdens de lessen. Wij gaan samen (Engelstalige) videofragmenten analyseren en we gaan samen aan de slag met lesideeën. Al doende zullen we samen handvatten ontdekken én creëren die jij de volgende dag in jouw lessen natuurkunde kunt gebruiken, zodat je jouw leerlingen nóg beter mee kunt nemen in een onderwijsleergesprek.
NB: Neem voor deze werkgroep je eigen laptop mee.
Werkgroep 58 zaterdagmorgen
Inzicht ontwikkelen in model-denken met een game¶
Arjen Michels en Bas Rennings | Lorentz Lyceum Arnhem
Karakter: actieve werkgroep met zelfwerkzaamheid van de deelnemers
Niveau: bovenbouw havo/vwo
IMG_3114-WG58.JPG
IMG_3116-WG58.JPG
IMG_3117-WG58.JPG
IMG_3119-WG58.JPG
In samenwerking tussen de secties natuurkunde (Arjen) en filosofie (Bas) is een relatief eenvoudige game ontwikkeld om leerlingen te helpen in het modelmatig denken. Wij hebben dit in een lessenserie van twee lessen toegepast in de paradigmashift vanuit de newtoniaanse wereld naar relativiteit / quantum. Modellen die leerlingen kennen (en voor waarheid aannemen) uit de ‘oude’ wereld werken niet meer, zonder dat ze niet meer waar zijn.
In de game wordt door een groep ‘wetenschappers’ het gedrag van ‘de natuur’ onderzocht. De natuur, gespeeld door een leerling, krijgt een aantal regels waaraan de natuur voldoet. De overige leerlingen moeten, door analyseren van het gedrag van de natuur en het uitvoeren van experimenten deze gedragsregels achterhalen.
De samenwerking tussen filosofie en natuurkunde leidt hierbij tot ruimte voor gestructureerde gesprekken over de wetenschappelijke methode van onderzoek doen (hypothese -- testen van de hypothese), analyseren van wat waargenomen wordt, het maken van een model dat aan deze waarnemingen voldoet en discussie over in hoeverre dit model nu waar is, of niet.
De game is in ontwikkeling, we delen de eerste ervaringen met leerlingen en zullen de komende jaren hiermee verder gaan. Tot nu toe (en in de toekomst?) ontwikkelde materialen worden met de deelnemers gedeeld.